Trzy Orły wrócą na cokół. Będą takie jak 69 lat temu

Kolumna Trzech Orłów to ważny symbol Majdanka. Muzeum obiecuje, że pomnik wkrótce będzie wyglądał tak, jak w 1943 roku.

Niemcy kazali zbudować pomnik, aby uświetnić kolejne "narodowosocjalistyczne święto pracy", a dla więźniów stał się on symbolem oporu. Bo w jego podstawie potajemnie umieścili pudełko z prochami pomordowanych.

Relacje na temat budowy kolumny znajdziemy m.in. we wspomnieniach byłego więźnia Jerzego Kwiatkowskiego, który w "485 dni na Majdanku" pisze: "W święto 1 Maja feldführer dyskutował z Kapsem, czy na cokole mają być ustawione żabki, czy też jakieś płaskie urny na kwiaty. ( ) Zaśmiewamy się potem obaj z gustu esesmanów. Boniecki [plastyk Albin Maria Boniecki był więźniem Pawiaka, a potem obozu koncentracyjnego na Majdanku - red.] na uwieńczenie kolumny wykonuje grupę trzech "gołębi" wzbijających się do lotu. Jako materiał służy mu drut kolczasty, który oblepia cementem barwionym na błękitno".

Niestety, oryginalna rzeźba nie zachowała się do naszych czasów. Została zniszczona tuż po wojnie, przez żołnierzy stacjonujących na terenie byłego obozu.

Albin Maria Boniecki, który przeżył okupację, od początku chciał, aby orły zostały zrekonstruowane według jego projektu. W latach 50. bezskutecznie negocjował w tej sprawie z ówczesnym ministerstwem kultury. Nie podobała mu się też rzeźba orłów, jakie umieszczono na kolumnie w 1962 roku. Swoją wolę powtórzył w testamencie, a jego spadkobiercy w 2000 roku przesłali obiecaną kopię orłów, wykonaną jeszcze za życia artysty.

Mimo to sprawa na wiele lat utknęła w miejscu. Dopiero w październiku ubiegłego roku muzeum podjęło się kompleksowych prac konserwatorskich przy Kolumnie Trzech Orłów. Pomnik został zdemontowany, konieczne było jego podzielenie na trzy części.

Ostatecznie stopnie u podstawy pomnika zrekonstruowano według rysunku z 1949 roku, a kolumna została wypoziomowana. - Bo z upływem czasu podstawa zaczęła się kruszyć, kolumna pochylała się, co groziło jej przewróceniem - przyznaje Wiesława Zlot, szefowa działu muzealiów Państwowego Muzeum na Majdanku.

Na razie kolumny nie wieńczy żadna rzeźba. Nowa rekonstrukcja orłów ma być wykonana na podstawie projektu Bonieckiego, który muzeum ma w magazynie oraz zdjęcia pomnika wykonanego w lipcu 1944 roku przez znanego lubelskiego fotografa Stanisława Magierskiego. To jedyne znane zdjęcie przedstawiające kolumnę jeszcze z orłami Bonieckiego.

- Rzeczywiście orły z lat 60. były niezbyt wierną kopią oryginału, tym razem chcemy, aby było inaczej. Wysłaliśmy do kilku rzeźbiarzy z Lubelszczyzny propozycję podjęcia się takiej pracy i przygotowania jej wyceny - mówi Wiesława Zlot.

Nadal będą trwały prace archeologiczne przy samej kolumnie. Nie zostało na przykład znalezione pudełko z prochami, które w 1943 roku więźniowie ukryli w pomniku.

- Potrzebne będą jednak dalsze badania sypkiej substancji, którą znaleźliśmy w podstawie kolumny. Trudno też spodziewać się, aby pudełko przetrwało przez tyle lat - dodaje Wiesława Zlot.

Dla "Gazety"

Dr Kazimierz S. Ożóg

historyk sztuki, specjalista od lubelskich pomników

Cieszę się, ze muzeum postanowiło wreszcie coś zrobić w sprawie niszczejącej Kolumny Trzech Orłów. To dobrze, że zgodnie z wizją Bonieckiego. Wykonanie rzeźby z brązu, według jego woli, nie jest złym pomysłem. Ale mam nadzieję, że przy wyborze wykonawcy muzeum nie będzie się kierować jedynie ceną. Obawiam się też, że aby powstała rzeźba na odpowiednim poziomie wykonania, konieczne jest zdobycie sponsora. Po to, aby było to dzieło nie tylko trwałe, ale i piękne.



Jak wyglądała kopia orłów wykonana w 1962 roku - zobacz w internecie