Wspominamy profesora Zbigniewa Hołdę

Zbyszek nie był wojownikiem, a osiągnął więcej niż ci, co walczą - wspomina profesora Zbigniewa Hołdę sędzia Trybunału Konstytucyjnego, członek Komitetu Helsińskiego Andrzej Rzepliński

O. Tomasz Dostatni, dominikanin

Znałem go przez ostatnie dziewięć lat. Wielokrotnie rozmawialiśmy i wielokrotnie w coś wspólnie się angażowaliśmy. Był dobrym człowiekiem i lubił ludzi. W tym, moim zdaniem, krył się jego urok i jego prostota, która była jego wielkością. Dobroć i sprawiedliwość, to dwa słowa, które mi przychodzą na myśl, gdy go wspominam, tak na gorąco. Był też nieskazitelnie uczciwym człowiekiem. Kiedy rozpoznawałem w nim te cechy, budował mnie bardzo tą swoją hierarchią wartości. Wydawało się, że to coś oczywistego. Lecz w epoce postkomunistycznej, gdzie podstawowe wartości etyczne są zachwiane, on opowiadał się za czymś jakże normalnym. Cieszę się, że obdarzył mnie swoją przyjaźnią, pomimo pewnej różnicy wieku. I jestem mu wdzięczny, że zawsze był gotowy i otwarty na różne pomysły gdy się go zapraszało. Bo lubił ludzi i był dobrym człowiekiem. I jak refren można by te słowa w nieskończoność powtarzać.

Prof. Andrzej Rzepliński, sędzia Trybunału Konstytucyjnego, członek Komitetu Helsińskiego

Przyjaźniliśmy się od 31 lat. Spotkaliśmy się w Poczdamie na zjeździe młodych prawników karnistów. Nas ulokowano w willi, którą w 1945 roku podczas rokowań z aliantami zajmował Stalin. To była kwestia przypadku. Mieliśmy sypialnię Stalina. Było w niej tylko jedno łóżko. Więc się na nim położyliśmy. Ja na jednym brzegu, Zbyszek na drugim. Było ciasno, a my nie przyzwyczajeni przez co długo nie mogliśmy zasnąć. W końcu, nad ranem zasnęliśmy i zaspaliśmy.

Konferencje prowadził późniejszy profesor, a wtedy młody doktor Jorg Albrecht z Fryburga. My wchodzimy tacy zaspani, a Albrecht mówi do nas: "Polacy zawsze się spóźniają". A ja na to: "Niemcy są zawsze pierwsi i oni na tym źle wychodzą". To był początek naszej przyjaźni.

Połączyło nas to, że żaden z nas nie miał duszy księgowego. Szukaliśmy więc takich zajęć, które naszym zdaniem dawały pożytek innym. To było bardzo silne u Zbyszka. Jedna z moich doktorantek rozmawiała z nim krótko dwa razy. Gdy w czwartek czciliśmy jego pamięć minutą ciszy dziewczyna się rozpłakała. Te dwa krótkie spotkania tak wiele jej dały.

Zbyszek był absolutnym fanem Lubelszczyzny i środkowej Małopolski. Przez długie lata niespecjalnie lubił wyjeżdżać. Do innych regionów Polski zagoniły go dopiero konferencje naukowe. Jego życia zawodowego nie można nazwać karierą, bo to co robił, robił dla ludzi. Był niezwykle zdolnym adwokatem. Przy jego umiejętnościach przekonywania sądu i oskarżonych, mógł zarabiać duże pieniądze, ale z tego zrezygnował. Pamiętam, kiedy reprezentował pokrzywdzoną w procesie księdza z Tylawy, oskarżonego o molestowanie seksualne. Wtedy swoją postawą potrafił przekonać nawet oskarżonego.

Jestem o wiele większym dłużnikiem jego niż on moim. Mam trochę czasu, aby spłacić dług, który u niego zaciągnąłem. Zbyszek nie był wojownikiem, a osiągnął więcej niż ci co walczą. To nie była walka o prawa człowieka. Bo prawa człowieka to codzienna bardzo męcząca orka. Rolnik nie walczy tylko orze pole. Walka zawsze zakłada, że ma się przeciwnika, stosuje twarde chwyty. Wtedy łatwo można stać się narzędziem gry politycznym. Tu trzeba siać, aby można zrozumieć, że żaden człowiek nie jest przedmiotem.

Paweł Milart, lekarz ginekolog

Moja przyjaźń ze Zbyszkiem zawiązała się na "podłożu" Jego stosunku do piłki nożnej. Otóż przez kilka lat, jak pozwalała pogoda, umawialiśmy się popołudniami na mecze piłkarskie... sam na sam. Obaj byliśmy w "piłkarstwie" równie uzdolnieni.

Boisko stanowiło jedno z nielicznych już wtedy podwórek-trawników między szacownymi blokami mieszkaniowymi. Z czasem, nasze spotkania zaczęły spełniać rolę społeczną, stając się nawet łącznikiem pokoleń. Do dwóch niemłodych, jak na piłkę podwórkową, ludzi zaczęli dołączać młodzieńcy siedzący na okolicznych ławkach. W szczytowym okresie spotkań piłkarskich jako podwórkowi zawodnicy występowali przyjaciele Zbyszka tworząc pod pewnym względem rewelacyjną drużynę: przyszły wojewoda, kilku przyszłych profesorów lubelskich uczelni, wysoko postawionych urzędników państwowych, redaktorzy (w tym naczelny) nowopowstałej gazety. Mimo takiego ładunku intelektualnego drużyny, mecz z LSM-mowską młodzieżą przegraliśmy sromotnie.

Ciepłe uczucie do piłki nożnej Zbyszka nie zachwiało się nawet w obliczu pojawiających coraz częściej informacji o niedobrych praktykach w polskim futbolu. Ostatnie lata przyniosły wiele prawniczo-medycznych problemów interesujących nas zawodowo, jak zauważyliśmy, nie tylko związanych z piłką nożną. Nadarzała się okazja, aby do niektórych z nich, podejść na wysokim, rzeczowym, naukowym poziomie.

Teraz będzie to znacznie trudniejsze zadanie.

Prof. Zbigniew Ćwiąkalski, były minister sprawiedliwości

Przez lata całe kultywowaliśmy rytuał piątkowych spotkań w sekretariacie katedry prawa karnego UJ. Mieliśmy zajęcia o tej samej porze. Zbyszek zawsze miał mnóstwo do powiedzenia. Zalewał nas potokiem słów, nie dawał nam dojść do głosu. Mówił o bardzo ciekawych rzeczach. Zawsze podkreślał, że w swojej działalności adwokackiej nie bierze pieniędzy, bo chce pomagać ludziom. Pamiętam, kiedy spotkaliśmy się po pogrzebie wybitnego karnisty prof. Andrzeja Wąska, który zmarł na nowotwór. Zbyszek był wykonawcą odręcznie napisanego testamentu profesora. Po pogrzebie rozmawialiśmy jak wybitni ludzie odchodzą w sposób niespodziewany. Wtedy nikt z nas nie przypuszczał, że może to spotkać któregoś z nas.

Podziwiałem go kiedy dowiedział się o chorobie. Był ogromnym optymistą. Dzwoniłem do niego jako minister i później kiedy zostałem zdymisjonowany. Kłóciliśmy się i sprzeczaliśmy o ocenę zjawisk społecznych i politycznych. Do końca był przekonany, że uda mu się z choroby wyjść z sukcesem. Nie dopuszczałem myśli, że może umrzeć tak szybko. Razem ze swoim zastępcą ministrem Jackiem Czają występowaliśmy o nagrodę Pro Bono dla Profesora. Kiedy ją dostał zadzwoniłem do niego jako pierwszy i mu pogratulowałem. Był bardzo zdziwiony. "To niemożliwe" powiedział.

Henryk Wujec, legendarny opozycjonista, poseł z Lubelszczyzny w latach 1989-2001

Kiedy byłem posłem i podróżowałem na trasie Biłgoraj - Warszawa odwiedzałem państwa Hołdów w Lublinie. Pamiętam, że Profesor często w rozmowie zwracał uwagę na absurdy jakie są w prawie. Tak było z paradoksem orzekania przez asesorów w sądach. Zwracał mi uwagę, że nie są sędziami mianowanymi i nie mają żadnych gwarancji niezawisłości. Profesora zapamiętam jednak ze strony trochę mniej poważnej. Razem z żoną byliśmy kiedyś na spotkaniu w Ośrodku Brama Grodzka, gdzie zebrali się ludzie Solidarności. Zbyszek śpiewał wtedy z innymi opozycjonistami piosenki Skaldów i Czerwonych Gitar. Pięknie przekrzykiwał się z innymi, intonował nowe zwrotki. To było wspomnienie wspólnych więzów, takich jeszcze z czasów Solidarności.

Mecenas Tomasz Przeciechowski, w latach 80. działacz "Solidarności"

Chodziliśmy ze Zbyszkiem do jednej klasy w liceum. Później razem studiowaliśmy prawo. Po zakończeniu studiów nadal utrzymywaliśmy bliski kontakt. Najbardziej zapadł mi w pamięci okres naszej działalności w NSZZ "Solidarność". Zbyszka internowano. Pomimo tego nigdy nie stracił pogody ducha. Mało tego, pocieszał nas wszystkich. W pamięci zapadło mi zdanie, które w tym czasie wypowiedział: "Zobaczycie kiedyś będziemy szli po Krakowskim Przedmieściu jako zwycięzcy". Historia pokazała, że miał rację.